اگر چه GIF ،BMP ،JPG وTIF شبیه به كدهایی مخفی هستند كه جیمز باند از آنها استفاده می كرد! اما واقعیت این است كه این كدها بیانگر قالب های رایج گرافیكی هستند كه به عنوان یك كار

بر كامپیوتر ممكن است با آنها برخورد كنید. از آنجا كه برای یك فرد مبتدی گرفتار شدن در پیچیدگی های قالب های گرافیكی دور از ذهـن نیسـت، در ایـن مقـاله سعی شـده اسـت الفبای الگوهای گرافیكی را بـه نحوی سـاده بیان كـنیم تـا از ایـن رهـگذر بـتوانید كدهای گرافیكی را همانند كارآگاهی زبردست رمزگشایی كنید و بهترین قالب گرافیكی را برای نیازهای خود انتخاب كنید.

دو دسته بندی اصلی

قبل از بحث در مورد جزئیات، دانستن اینكه دو دسته بندی اصلی و كلی در مورد ساختارهای گرافیكی وجود دارد، كمك موثری خواهد بود، این دو دسته بندی عبارتند از Bit map و Vector (نوع سوم كه كاربرد كمتری دارند فایل های متا هستند كه تلفیق این دو نوعند.)

Bit map كـه پیكـسل یـا خـطوط مـوازی (Raster) نـیز نامیده می شود در هر گوشه و كنار، از تصاویر وب گرفته تا تصاویری كه در برنامه Paint ایجاد می كنید، یافت می شود. به عنوان مثال زمانی كه یك تصویر دیجیتال را باز می كنید به احتمال زیاد یك تصـویـر Bit map را شـاهد خواهـید بـود. در مـقابل بـرنامه های طراحی مانند CAD با استفاده از قالب برداری (Vector) شكل ها و تصاویر را ایجاد می كنند. حال به ارائه توضیحاتی در مورد هر یك از این دو ساختار گرافیكی می پردازیم.

Bit map:

این سـاختار گـرافیكی بـا تـقـسیم تـصویر به تعدادی پیكسل های ریز و سپس تخصیص رنگ به هر پیكـسل و تنظیم شدت رنگ و سـایه آن كار می كند. اگر چه هر پیكسل تنها می تواند یك رنـگ و شـدت آن را نمـایش دهد اما یـك تصویر می تواند شـامل صـدها و هزاران پیكسل باشد. گرافیك Bit map دارای یك مشكل اسـاسی اسـت و آن ایـن اسـت كـه چـنانچه بـخواهید انـدازه یـك فـایل Bit map را بـزرگ كـرده و یا كـوچك كنید، وضـوح و كیفیت آن تغـییر می كـند و حتی موجـب به هـم ریختگی تصویرمی شود.

برنامه هایی كـه بـرای تـغـیـیر انـدازه تصاویر Bit map اسـتفاده می كـنـیـد یـكـی از ایـن دو شـیـوه را بـرای ایــن مـنـظـور به كار می گیرند، شیـوه اول از طریق كشیدگی پیكسل ها در هنـگام بـزرگ كـردن انـدازه تـصـاویـر عـمـل می كـند، بـدون اینكه تعـداد پیكسل ها را در كـل تـصویـر تغیـیر دهـد امـا ایـن شـیوه ممـكن اسـت لبه های تیز و دندانه دار در تصویر ایجاد كند.

شـیـوه دوم، پـیـكسل هـای غـیـرضــروری را بــرای تـقـلیـل انـدازه تـصـویـر حـذف می كنـد. ایـن فـرآیـند اغـلب مـوجـب پـدیـد آمـدن یك تصویـر بـا كـیفـیـت نامـناسـب مـی شـود. تـصـور كـنـیـد كـه هـر تـصـویر Bit map هـمانند یـك موزائیك یا سنگ فرش طرح دار باشد.

اگر موزائیك یا سنگ فرش را بزرگ كنید طـرح ها و شـكل های مـوجود در آن كـشیده شده و لـبه ها تیز و گـوشه دار می شـوند. زمـانی كه تـصویر Bit map را كوچك می كنید، مقداری از طرح ها و شكل ها را دور می اندازید كه این به نوبه خود باعث می شود موزائیك یا سنگ فرش ساختار و طراحی اولیه خود را از دست بدهد. البته شما می توانید درجه وضوح تصویر را به بالاترین تعداد نقطه در هر اینچ (dpi) افزایش دهید و تصویری واضح تر داشته باشید. به عنوان مثال تصاویر دیجیتال با درجه وضوح ۳۰۰ نقطه در اینچ جزئیات بیشتری نسبت به تصاویر با درجه وضوح ۷۲ نقطه در اینچ ارائـه می دهنـد. یـكی دیـگر از مـشكلات Bit map اندازه بزرگ فایل و اشغال كردن فضای زیادی از هارددیسك است.

شما می توانید با فشرده سازی فایـل های Bit map با استفاده از برنامه های فشرده سازی مانند WinZip این مشكل را برطرف كنید. اگر می خواهید فایل های Bit map را از طریق پست الكترونیكی ارسال كنید، فشرده سازی آنها امری ضروری است كه هم زمان ارسال و هم زمان دریافت آنها را كاهش می دهد، به علاوه اینكه بسیـاری از كـامپیوترهای موجـود در شـبـكه های ایـنترنـت (كه در اصـطلاح بـه آنها كلایـنـت گـفتـه می شـود) مقدار محدودی فضا برای نگهداری فایل ها دارند.

بزرگنمایی یك تصویر گرافیكی كه از قالب Bit map بهره گرفته باشد، موجب به هم ریختگی و دندانه دار شدن گوشه های تصویر می شود.

بردار:

اگر چه گـرافـیـك بـــرداری یــــا Vector كـاربرد كمـتری نـسـبت بــه Bit map دارد امـا ایـن نـوع گـرافیك بـرای ترسیمات بـا دقــت بـالا در بـرنامه های طـراحـی مثـل AutoCAD ایـده آل اســت. بــرنــامــه هـای CAD و مــعـمـــاری از شكل های هـندسی ســاده بـرای ایـجـاد فـایـل هـای Vector استفاده می كنند. از آنـجـا كـه شـكل های هــنــدســی Vector بـــا استـفـاده از فـرمـول هـا و مـعـادلات ریــاضـی ایـجاد می شوند، بنابراین دارای لبه های صـاف و هـموار هستـند. امـا مـزیت اصـلی گرافیك Vector ایـن اسـت كه می تـوانید طرح ها و ترسیمات خود را بدون به هم ریختن تصویر یا ایجاد لبه های تیز، بزرگ و یا كوچك كنید؛ ضمن اینكه فایل های برداری برخلاف Bit map فضای زیادی را اشغال نمی كنند.

بیشتر بدانید!

اكنون می دانید كـه گرافیك Bit map برای عكـس ها و تصاویری كه تغییرات تدریجی در سایه های رنگی آنها وجود دارد، مناسب است؛ در حالی كه بـردار برای برنامه های طراحی و نقشه كشی عملكـرد مناسـبی دارد؛ زیـرا كـاربر می تـوانـد بـدون تغیـیـر و به هم ریختگی، اندازه شكل را بـزرگ یا كـوچك كند. در ادامـه برخی از رایج ترین قالب های گـرافیكی از هر دو گـروه را شـرح می دهیم.

BMP:

پسونـد BMP نشان دهـنده یك فـایل از نـوع Bit map است. شما می توانید تصاویر ذخیره شده در قالب BMP را با بسیاری از برنامه های مایكروسافت باز كرده و ویرایش كنید. با در نظر داشتن معروفیت سیستم عامل ویندوز و فراگیر بودن آن منطقی به نظر می رسد كه BMP یكی از گسترده ترین قالب های مورد استفاده در فایل های گرافیكی باشد. اما همان طور كه قبلاً اشاره شد یكی از نكات منفی این قالب گرافیكی غیر فشرده بودن آن است، بدین معنی كه فایل های با پسوند BMP فضای زیادی از حافظه را اشغال می كنند.

TIFF:

یك قالب گرافیكی غیرفشرده دیگر از نوع Bit map است. TIFF كه به طور گسترده ای توسط برنامه های گرافیكی پشتیبانی می شود. TIFF از هر انـدازه، وضوح و یا عمق رنگ پشتیبانی می كـند، از ایـن رو عـرضه كـنندگان اسـكنر از توسعه دهندگان اصلی و عمده TIFF هستند. اكـثر برنامه های گرافیكی از جمله PowerPoint و Adobe Photoshop می تـوانـنـد فـایل های خود را تحت این قالب ذخیره كنند. اما فراموش نكنید كه TIFF به عنوان یك قالب غیر فشرده به فضای زیادی، حتی بیشتر از نوع BMP، برای ذخیره شدن نیاز دارد به خصوص اگر روی تصاویری با درجه وضوح بالا كار می كنید.

GIF و JPEG:

اگر در صفحات وب گشت وگذار كنید تصاویری را با پسوندهای JPEG ،JPG و GIF خواهید دید. هر دو قالب از فشرده سازی استفاده می كنند و نتیجه اینكه فایل های ایجاد شده كوچك تر بوده و سـریع تر دریافت و بـارگذاری می شوند. نوع GIF در ابتدا توسط شركت CompuServe برای تسریع انتقال فایل های گرافیكی به صورت online طراحی شد. این قالب در تصاویری با رنگ ها و خطوط متمایز كم یعنی كمتر از ۲۵۶ رنگ به خوبی عمل می كند و كاربرد خوبی دارد.

قـالـب نـوع JPEG هـمانـند GIF فـایل های گـرافیكی را فـشرده می سازد و در برخی مـواقع حـجم فـایل را تـا۵۰ درصـد كـاهش می دهـد، امـا اینـكه یـك تـصـویـر تـا چـه حـد فـشرده می شــود بستگی بـه نــوع و شــرایـط تـصـویـر اولــیـه دارد و در شــرایــط مـخـتلف متفاوت اســت. فـایل هـای فـشـرده JPEG مـقــداری از رنــگ خـود را طـی فـرآیـنـدی كه فـشـرده سـازی تــقلـیـلی (Lossy Compression) نام دارد از دسـت می دهـنـد. یـعنی در ایـن حـالـت، شـمـا كـیـفیت تـصـویـر را با حـجم كـوچك تر مبـادله می كنید. امـا بسیـاری از برنامه های گرافیكی امكان كنترل مقدار فشرده سازی تصویر را برای كاربر فراهم می كنند.

EPS:

قالب گرافیكی EPS شامل دستورات PostScript است كه به یك چاپـگر PsotScript اعـلام می كـند كه چگونه یك فایل را چاپ كـنـد. PostScript زبـان اسـتفـاده شـده در فـایل هـای برنامه های نشر رومیزی و گرافیك پیشرفته برای انتشار و تكثیر بهتر است.

انتخاب با شماست!

حدس می زنید چه اتفاقی خواهد افتاد اگر یك فایل گرافیكی را در برنامه ای دیگر، غیر از برنامه ای كه در آن ایجاد شده است باز كنید؟

شاید هیچ اتفاقی روی ندهد زیرا اكثر برنامه های گرافیكی می توانند مجموعه زیادی از قالب های گرافیكی را پشتیبانی كنند. به عنوان مثال Microsoft Photo Editor فایل هایی از نوع GIF ،JPEG و BMP را باز می كند. اگر با یك فایل گرافیكی كه با آن آشنایی ندارید، كار می كنید و می خواهید بدانید كدام یك از برنامه هایتان از آن پشتیبانی می كنند، برنامه را باز كرده و در مـنوی File روی گزینه Save as كلیك كنید.

در پنجره باز شده در كادر Save as، روی فلش رو به پاییـن آن كـلیك كنید تـا فهرستـی از قالب های گرافیـكی كه با آن برنامه كار می كنند را مشاهده كنید. برای ذخیره كردن فایل در یك قالب فایلی متفاوت، قالب مورد نظرتان را از این فهرست انتخاب كنید.

اگر چه در اینجا مجال كافی برای بیان و توصیف همه قالب های گرافیكی در اختیار نیست اما به نظر می رسد كه همین اطلاعات ارائه شده تا حدودی موجب كاهش سر در گمی پیرامون قالب های گرافیكی است و می تواند شما را در تصمیم گیری در انتخاب نوع فایل گرافیكی یاری دهد.

مترجم: پژمان دوراندیش